Este país non leu a Carlos Mella

Como é posíbel tanto silencio sobre a obra dun economista, escritor e pensador que posuía unha das cabezas mellor amobladas do país?

Dóeme dicilo, así, con esta rotundidade. Dóeme que o país que puido ter xa en 1982, no primeiro Goberno galego da Autonomía, o mellor presidente da Xunta de todos os presidentes que ocuparon ese cargo até hoxe, optara naquel momento en que todo estaba aínda por facer pola persoa con menos perfil político para afrontar a construción do país desde o status dunha nacionalidade histórica. Dóeme porque teño a certeza de que o desenvolvemento do país e a posición política de Galiza no conxunto do Estado sería hoxe moi diferente cunha personalidade como Carlos Mella á fronte da Xunta desde aquel xaneiro de 1982. Iso, claro está, se llo permitesen, se tivese un partido político que se movese nas mesmas coordenadas ca el.

Mais no guión dos partidos políticos estatais que operaban en Galiza non figuraba Carlos Mella para ocupar unha responsabilidade política tan importante coma esa, a pesar de ser Mella quen tiña a cabeza mellor amoblada para gobernar o país, como logo o demostraría. Tampouco estaba Carlos Mella no partido que Galiza precisaba --e iso si era unha decisión súa--, nin el fora elexido para liderar unha dereita galega que actuase á marxe dos intereses caciquís e de Madrid.

COMPROMISO CO NACIONALISMO GALEGO

Só unha determinación intelixente e valente do nacionalismo galego e o compromiso firme e xeneroso de Mella co seu país, e tamén o seu pensamento nacionalista, fixo posíbel que unha persoa que exercera o cargo de director xeral de Política Financeira no Goberno español e posteriormente o de vicepresidente da Xunta e conselleiro de Economía e Facenda con Xerardo Fernández Albor encabezara a candidatura do BNG ao Parlamento europeo en 1994.

Creo que aínda hoxe nin o nacionalismo galego nin quen se dedica á historia contemporánea de Galiza lle prestou a debida atención a aquela decisión do BNG e do propio Carlos Mella, dunha enorme transcendencia histórica na traxectoria dun nacionalismo galego con vontade de representar o país máis aló da esquerda social e ideolóxica e de grande relevancia na biografía política dun home que na metade da súa vida quixo poñer o seu inmenso saber, a súa formación académica en varias universidades (Deusto, Santiago, a Complutense, a Sorbona e Harward), a súa experiencia como funcionario do Ministerio de Facenda e o seu traballo en organismos internacionais como a Organización Europea de Cooperación e Desenvolvemento ou as Nacións Unidas ao servizo enteiro de Galiza, a súa nación.

Dóeme que algunhas persoas no nacionalismo galego non o viran así naquel momento. Dóeme porque Carlos Mella deulle ao nacionalismo galego prestixio e outra credibilidade social en sectores da cidadanía galega talvez minoritarios, pero imprescindíbeis para un proxecto galego de país, que era algo co que si contaba o Partido Galeguista nos anos trinta grazas a militantes como Valentín Paz-Andrade, Ramón Otero Pedrayo, Plácido Castro ou Enrique Peinador.

O nacionalismo galego dos anos sesenta, que nace como nacionalismo de esquerdas e arredor da idea dos movementos de liberación nacional, tivo durante toda a Transición dificultades para achegar ás súas filas personalidades ideoloxicamente situadas en coordenadas de centro-dereita nacionalista. Ben é certo que o BNG deu pasos moi seguros a partir da Asemblea do Carballiño para posibilitar que o PNG de Henrique Rodríguez Peña se integrara xa en 1991 na organización frontista. Mais que o fixera Carlos Mella como candidato ao Parlamento Europeo pouco despois, tivo, desde logo, unha importancia política extraordinaria. E non foi unha aproximación conxuntural. Desde os anos noventa Mella estivo sempre aí, como un militante máis de base.

Dóeme que non se recoñeza o compromiso de Carlos Mella co nacionalismo galego máis aló do aprecio e do afecto que sempre lle mostraron individualmente moitas persoas, persoas como Xosé Manuel Beiras, Encarna Otero, Ana Pontón ou Goretti Sanmartín. Esa admiración e ese cariño expresouno ben a alcaldesa de Santiago tan pronto coñeceu a noticia da súa morte: “Que gran perda para a Galiza. Que a terra che sexa leve, Carlos”. Ana Pontón, pola súa parte, definiuno como “unha persoa que destacou en moitas facetas, todas elas unidas por un mesmo fío: a defensa de Galiza” e lembrou que “sempre loitou polo avance do País”. E Anxo Quintana, que xunto con Bautista Álvarez e Encarna Otero fora á súa casa para convencelo de ir de candidato do BNG, expresou igualmente nas súas redes sociais o alto aprecio que tiña pola súa figura: “Aínda que a lei da vida é implacábel, hai persoas que precisabamos que viviran sempre. Mella, ademais dos seus inmensos valores persoais, protagonizou sen el querelo un dos intentos políticos máis significativos do nacionalismo galego por construír a grande organización política dos galeguistas e os nacionalistas galegos. A cambio de nada, e só por coherencia e amor ao país”.

UN INTELECTUAL EN TERRA DE NINGUÉN

Mais talvez o que máis me doe a min é que a obra de Carlos Mella non tivera a divulgación, o estudo e a consideración que tanto merece. Reivindicala foi unha das nosas teimas durante todos estes anos. Desde o 2011 que lle dedicamos un primeiro artigo --e boca a boca desde moitos anos antes--, non deixamos de convidar á lectura de dous dos seus libros: A Galicia posible (Xerais, 1992) e A falacia do economicismo (Espiral Maior, 1994), por certo, este último traducido ao catalán e ao español.

Si, este país non leu a Carlos Mella. E o que máis me entristece, a maioría dos nacionalistas galegos e das persoas preocupadas polo país creo que tampoco. Dóeme dicilo, pero é así: como pensador, como persoa que reflexionou sobre o presente e o futuro de Galiza, como teórico do pensamento nacionalista, que o foi, e brillante, Mella nunca gozou da atención que en xustiza as súas reflexións merecían, se cadra porque foi un intelectual en terra de ninguén, un autor que endexamais contou cunha organización política, nin dereitas nin de esquerdas, ou con algunha institución ou entidade, das moitas que existen en Galiza, que promovera a súa obra e movera os seus libros polo país adiante.

O nacionalismo de Carlos Mella, progresista, pero non de esquerdas, nin acabou de ser comprendido por unha parte da sociedade galega de comportamentos conservadores, que se resiste a aceptar a Galiza como nación, nin tampoco a súa idea política dunha Galiza posíbel, na procura do equilibrio entre o real e o desexábel, lle resultaba suficientemente atractiva e convincente a un nacionalismo galego que se nutriu sempre nas fontes ideolóxicas da esquerda e nas loitas de liberación nacional. Posibelmente esa é a razón pola que Carlos Mella é unha figura absolutamente descoñecida para as últimas xeracións. E dá igual que as ideas fundamentais d´A Galicia posible sigan a ter plena vixencia aínda hoxe ou que en toda a historia da literatura galega non haxa un libro de ensaio económico tan necesario e luminoso como A falacia do economicismo. Pregunto: como é posíbel tanto silencio sobre a obra dun economista, escritor e pensador que posuía unha das cabezas mellor amobladas do país?

O PAÍS NON ESTIVO Á SÚA ALTURA

Dóeme, si, e moito, que Carlos Mella se marchara definitivamente de entre nós sen ver a reedición dos seus libros máis importantes, sen que tivese estudosos da súa obra, sen que nin no ámbito académico nin no asociativo se organizase algunha vez un ciclo de conferencias arredor da súa personalidade, sen que algunha persoa fixese un libro de conversas con el, que tanto tiña que contar, ou sen que recibise a homenaxe nacional que sen dúbida tamén merecía. Francamente, non estivemos á súa altura, o país non estivo á súa altura, non correspondeu á súa entrega como procedería facer en sinal de recoñecemento, aprecio e gratitude. Pouco máis recibiu que o Premio Trasalba 2022, e el, que endexamais reclamou nada, esa vez si aproveitou a ocasión para dicir, con aquela súa fina ironía que tanto o caracterizaba, que puideron lembrarse de concederlle o galardón un pouco antes, que case se quedan sen premiado. Tiña 92 anos.